Tuesday, September 11, 2018

कानाकी सान र तीज

नेपाली लोक गीत सुन्ने रहर पूरा गर्न म संग लिएका दुइवटा सिडि फिर्ता गर्दै कानाकी सान (नेपालीमा 'जी') ले सबै महिलाले रातो पहिरनमा सजिएर हर्ष विभोर भएर नाचेको गीतको महत्वको बारेमा मलाई सोधिन् । कानाकी सान र म टोकियो नजिक हायामामा अवस्थित एउटा कार्यालयका सहकर्मी हौ । उनी चालीसको हाराहारीकी अविवाहित जापानी महिला हुन् । जब उनीसंग महिला सम्बन्धी या दाम्पत्य जीवनका कुरा चल्छन् म अप्ठेरोमा परेको महशुस गर्छु ।

मैले सतर्कता अपनाउदै बोले-
“नेपालका अधिकाशं महिलाले दाम्पत्य जीवनको दीर्घायुको कामना गर्दै मनाउने तीज पर्वमा सामूहिक स्वरमा गाइने गीत हो यो ।"

मैलै पतिको स्थानमा "दाम्पत्य जीवन" भन्ने शब्द जोडीको चयन वार्तालाप छोट्याउने हिसाबले जानाजानी गरेको थिंए । कान्तिपुरमा केही दिन देखि तीज पर्वका बिषयमा छापिएका लेखहरुमा यो अन्यायपूर्ण र लैँगिक हिसाबमा त ठूलो विभेद छर्लङ्ग पार्ने चाड हो भनेर व्यक्त गरिएका विचारहरुले पुर्वाग्रही भएको मेरो दिमाग कानाकीको प्रतिकृयाले रन्थनियो ।

हुन त अहिले नेपालमा परिवर्तनको नाममा हाम्रा आस्थाका केन्द्र या धरोहरहरुमा अन्तर्निहित सतही खोटहरु उधिन्ने कामको गति तिब्ररुपले बढेको छ । संसारमा नेपाललाई चिनाउन सक्ने र सवै नेपालीहरु अट्न सक्ने सगरमाथा र लुम्विनीका भाई वहिनीहरु के हुन सक्छन् । हामीले सोच्ने फुर्सद पाएका छैनौ ।

उनले सोधिन-
यो चाडको दिनमा कार्यालय लाग्छ कि लाग्दैन ?

यो दिन महिलालाई पुरै विदा हुन्छ तर पुरुषलाई हुँदैन ।

त्यस्तो पनि हुन्छ ? नेपालमा लैगिक विभेदको खाडल ठूलो भएको भन्ने पो सुनेकी थिएं यो पर्वको कुरा त त्यसको विपरित देखियो ।"

जापानको सन्दर्भमा पुरुषले नपाउने तर महिलाले पाउनेभन्ने अर्थमा उनलाई मेरो उत्तर नौलो लाग्नु अस्वभाविक थिएन ।   

उनको अर्को प्रश्न यदि दाम्पत्य जीवनको कल्पनानै नभएकाहरुलाई पनि तीजको महत्व छ त भन्ने थियो । यसलाई अन्तिम प्रश्न बनाउदै दाम्पत्य जीवनको कल्पनानै नगर्ने सवाल हाम्रो मुलधारको सोचको विषय होईन भन्ने सामान्य उत्तर पस्केर म उम्केको थिंए ।

शायद यति मात्र भएको भए पनि यो लेखकको पेशागत दायरा भन्दा पृथक यस बिषयमा आधारात सम्म बसेर यो लेख सिर्जना हुने थिएन् होला । कान्तिपुरमा प्रकाशित तारा भट्टराई र प्रतिमा विश्वास राई का तीज ईतर विचार विश्लेषण र कानाकीको सहज प्रतिकृयाले म अन्यौलको माहौलमा रहेकै बेला कान्तिपुरमा एक समाचार प्रकाशमा आयो "पतिको प्रशिक्षणले स्वर्णसम्म ।" सन्दर्भ थियो बिना खडका लामाको दसौं दक्षिण एसियाली खेलकुदमा स्वर्ण पदकको विजय ।

मेरो मथिगंलमा यो त्रिकोणात्मक विचार मन्थन भई रहेको समयमा केहि बर्ष अगाडीको दांग जिल्लाको सदरमुकाम घोराहि जांदाको एक प्रसंग ताजा भयो । म बसेको होटलको तालिम कक्षको फ्लिप बोर्डमा मेरा आंखा परेका थिए । घरेलु हिसांका उपचारका विधिहरुमात्र लेखिएका थिए त्यहां । मैलै रोकथाम या पुर्व सावधानीका विधिहरु पनि केही छन् की भनि पल्टाई पल्टाई हेरेको थिए ।

कानाकीको आशय मैले के बुझें भने महिलाले मात्र काम बाट एक दिन फुर्सद भएर एक आपसमा रमाउन पाउनु गौरबको कुरा हो । यसरी नाबालक देखि बृद्धा सम्म एक सुत्रमा बांधिएर स्त्री बिशेषलेमात्र रमाईलो गर्ने पर्व अन्य मुलुकमा छन छैनन् अनुसन्धानको विषय हुन सक्छ । जापान जस्ता मुलुकमा यसरी सबैजनालाई एक सुत्रमा बाध्ने कृयाकलापलाई बढो महत्वका साथ हेरिन्छ । किनभने सांस्कृतिक सम्पदा र एकताका प्रतिक मात्र नभएर यीनले देशको अर्थतन्त्र धान्ने ब्यापारमा समेत ठूलो टेवा दिन्छन् ।

क्रिश्चियन धर्म नमान्ने भएता पनि जापानीहरु क्रिसमसमा रम्नुको कारण हो: अधिक आर्थिक कारोवार हुने एउटा मौकाको सदुपयोग । तीजको कारणले सिर्जना भएका गीतहरु र लाखौ महिलाले यस चाडमा गर्ने खरिदका उदाहरण हेर्न सकिन्छ । यस्तो रमाईलो भेलाको हरेक मान्छेको जीवनको अभिन्न अंग दाम्पत्य जीवनसं‌गको सम्बन्ध भएको कुराले उनिलाई अझ छोएको हुनु पर्छ भन्ने मलाई लाग्यो । किनभने अहिले त कामको व्यस्तता, खस्कदा सामाजिक मान्यताहरु र पश्चिमा जीवनशैलीको प्रभावले दाम्पत्य जीवनको कल्पनानै नगर्ने समूह विकसित मुलुकहरुमा बढ्दो छ ।

उपचारका विधिमात्र जानेका गैर सरकारी संस्थाहरुले घरेलु हिसां सम्मको यात्रा गरी सके पछी उम्कने पुल मात्र खोज्ने भन्दा डुंगा‌मानै सहयात्री भई रहने उपायहरु समेत जानकारी दिनु पर्ने होईन र ? किन महिला अधिकारको वकालत गर्ने अधिकांश पेशाकर्मीहरुकै दाम्पत्य जीवनमा खडेरीग्रस्त छन् ? विचार सम्प्रेसण गर्नेहरुले एकाएक आध भत्किएका उदाहरण समातेर अवधारणा बनाउनु भन्दा तिजको परम्परासंग जोडीएका अवैज्ञानिक पक्षहरु भए तीनलाई कसरी असान्दर्भिक बनाउन सकिन्छ भन्ने शोध गर्न वान्छनिय ठहर्छ । जस्तै एक दिन भरी पानी नपिउने कुरा शरिर विज्ञानको हिसाबमा जायज छ त ? दाम्पत्य जीवनलाई उत्कृष्ट मात्र नबनाई पति पत्नि एक अर्काको पेशागत सगरमाथामा पुग्ने सारथी सम्म बन्न सक्छन् भन्ने उदाहरण बिना खडका लामाको सफलताले हामीलाई पस्केको छ । तीजको गतिविधिले पत्निको त्याग जतिकै योगदान मैलै पनि दाम्पत्य जीवनमा अर्पण गर्नु जरुरी छ भन्ने भावना पतिमा जागृत गर्छ भन्ने रुपमा किन नलिने ?

हायामा, जापान
भदौ २०६३

सामान्य परिवर्तन
भदौ २५, २०७५

Friday, June 1, 2018

सदस्य–सचिवज्यू ! मलामी गाम्भीर्य किन !

यो आलेखका पंक्तिकारद्वयका अन्तस्करणमा विगत दुई वर्षदेखि ‘मलामी–गाम्भीर्य’ शब्द जोडीले इन्द्रासनमा इन्द्र बसेझैँ अड्डा जमाएका छन् । यसको श्रेय संस्मरणात्मक निबन्धका मूर्धन्य लेखक धनुषचन्द्र गोतामेलाई जान्छ । निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्थाको उत्तरार्धमा सञ्चार मन्त्रालयको सचिव पदमा नियुक्त भएर आएका उनका हाकिम विष्णुप्रताप शाहको पदीय आचरणको शल्यक्रिया गर्दै उनले यो शब्दावली प्रयोग गरेका छन् । 

उनी लेख्छन्–

‘विष्णुप्रताप शाह धेरै हाँसोठट्टा र गफगाफ आफ्ना प्रशंसक वा चाटुकारहरू वरपर राखेर गर्थे । अरूका सामु पर्नासाथ कृत्रिम खोलभित्र पसिहाल्थे । अनि अभिनयकारी ढंगबाट अनुहारमा चिन्तायुक्त मलामी–गाम्भीर्य बेरेर स्वरसताको धोद्रेपनले विश्वसंकटबाट शोकाकुल भई बसेको आभाष दिएपछिको मानिस उनीसित बसेर हजुरका स्नायुमा गफ गर्न अघिसरा हुने ?’

यसरी शासन सत्ताको उपभोग गर्ने सिंहासनमा बसेको व्यक्तिको मुद्रा घाट जान लागेको मलामीको जस्तो हुन सक्दो रहेछ । मलामी–गाम्भीर्यको विपरीत प्रफुल्ल मुद्रा वा विनोदी मुद्रा हुन सक्छ । मनोविज्ञानको कसीमा मलामी कित्ता भनेको गम्भीर–विनोदी वर्णक्रम–स्केलको बाँया किनारा हो । अर्को मलामी भेटेको बेला स्वाभाविक रूपले सधैँ गरिने अभिवादनको आदानप्रदान समेत हुँदैन । कतिपयलाई देहावसान भएको व्यक्तिको नजिकको आफन्तसँग बोल्ने वा सान्त्वना दिने शब्दहरूको खोजी गर्न पनि कठिन हुन्छ । अझ कोही पहिलो पटक मलामी जाँदैछ भने उसको मनस्थितिमा गाम्भीर्य मापो गहन हुनु स्वाभाविक हो । 

केही समयअघि सुनजोडी एक महŒवपूर्ण कार्यालयको सदस्य–सचिवको कार्यकक्षमा पुगे । श्रीमान् सचिवज्यूको कार्यकक्षबाट आएको आवाजले वहाँ आफ्ना दौँतरी वा सहकर्मीहरूका बीचमा हुनुहुन्छ भन्ने स्पष्ट थियो । भित्रको रमाइलोले बाहिरको सन्नाटा ख्वाप्लक्कै खाएको थियो । सदस्य–सचिवज्यूका सहयोगीले सुनजोडीलाई पर्खने आदेश दिए । 

त्यो परिस्थितिको आकलन गर्दै सूर्यमानले सुटुक्क नवराजलाई भने–

‘क्यावात ¤ सदस्य–सचिवको विनोदी मुद्रा । तर त्यसको आयु कति लामो होला ? त्यसको अन्दाज आज हुने भयो ।’

केही क्षणपछि श्रीमान्को कार्यकक्षमा रंगीन अन्तक्र्रियामा संलग्न आगन्तुकहरू बाहिरिए । सुनजोडी आदेश पाएर भित्र प्रवेश ग¥यो । सदस्य–सचिवज्यू घुम्ने कुर्सीमा विराजमान भेटिनु भयो । वहाँले एकै हातले नमस्कार फर्काउनु भयो । सूर्यमानले शंका गरेअनुरूप नै हाकिम साहेबले आफ्नो भावभंगी परिवर्तन गर्नुभयो । जाडोमा भुवादार सिरक ओढेझैँ मलामी–गाम्भीर्यको झिल्ली ओढेको स्पष्ट अनुभूति भयो । 

मलामी–गाम्भीर्य धारण गरेको कर्मचारी वा नेताको अन्य आचरण कस्तो हुन्छ त ? जस्तोसुकै मौसममा पनि उसको अनुहार तनावग्रस्त हुन्छ । बोलीमा प्राय रिस र अहंकार मिसिएको हुन्छ । आफ्नो अधीनका कुनै निमुखा कर्मचारीले काम विगा¥यो भने शरीरको रोमरोमबाट अहंकारको फणा फिँजाएर कुटिल मुद्रामा हिंस्रक व्यवहार गर्ने वा आतंक सिर्जना गर्नेसम्म हुन सक्छ । यस्ता जनहरूको आफूभन्दा माथिल्लो ओहोदाका कर्मचारीसँग भने चोचोमोचो मिलाउने वा चाकरी गर्ने हिसाबले सरल मुद्रामा नै बोलीचाली हुन्छ । 

कतिपयले मातहतका कर्मचारी भर्ना गर्दै उनीहरूको व्यक्तिगत जीवनका कमजोर पक्षलाई दाउमा लगाउने हिसाब पनि गरेका हुन्छन् । अथवा कार्य सम्पादन मूल्यांकनलाई हतियार बनाएर आर्थिक लाभ लिने वा स्वार्थ पूरा गर्नेसम्मका हरकत सजिलै हुन्छन् । यस्ता हाकिमले तलका कर्मचारीलाई कार्यकक्षमा बोलाए भने प्रायका खुट्टा भारी हुने वा उनीहरूले बहाना बनाएर भरिसक्के देखा नपर्ने रणनीति बनाउने गर्छन् । 

सुनजोडी (सूर्यमान र नवराज) का अनन्य मित्र कुन्दनदास श्रेष्ठले केही समयअघि लक्ष्मीनारायणको मूर्ति बनाउन लगाएछन् । उनलाई नारायणको मुखाकृतिमा अलिकति मुस्कान भाव थप्न पाए हुन्थ्यो भन्ने लागेछ । तर, मूर्तिकारले श्रेष्ठको प्रस्ताव अस्वीकार गरेछन् । 

उनले यस्तो स्पष्टीकरण दिएछन्–

‘जुन आकृति बल र शक्तिको प्रतीक हो उसको अनुहारमा गाम्भीर्य भाव नै सुहाउँछ ।’

चराचर जगतका स्वामीहरू नारायण वा शिवको मुखाकृति गाम्भीर्यको प्रतीक होला तर के उच्च ओहोदाको कुर्सीका बस्ने स्वामीलाई त्यो भाव निर्विकल्प हो त ?

पोहोर सालको प्रसंग हो । घोष्ट राइटिङ नेपालद्वारा सञ्चालन गरिएको सिर्जनात्मक लेखन कक्षामा त्रिभुवन विश्वविद्यालयकी रेक्टर सुधा त्रिपाठीलाई स्रोत व्यक्तिको रूपमा निमन्त्रणा गरिएको थियो । यो आलेखका सहलेखक डा. नवराज खतिवडाको पनि त्रिपाठीको कक्षामा उपस्थिति थियो । त्रिपाठीले मलामी गाम्भीर्यको कवच धारण गरेकी थिइन् । उनको कक्षा चलिरहेको थियो । प्रस्तुतिमा कुनै विनोदी भाव थिएन । न कुनै रोचक विषयवस्तु नै थियो । एकाएक उनको मोवाइलको घन्टी बज्यो । उनी ‘माफ गर्नुहोला, यो अनपेक्षित जरुरी कल हो, मैले उठाउनै पर्छ’ भन्ने औपचारिकता पनि पूरा नगरी फोन उठाउँछिन् । सहभागी सबैले सुन्ने गरी फोनमा कुरा गर्छिन्– म कक्षामा छु तर कुरा गर्न समस्या छैन ।’

कुरा शुरु हुनासाथ कुहिरो फाटेर पहाड देखिए जस्तो गरी उनको अनुहारको मलामी–गाम्भीर्य विलय हुन्छ । फोन वार्तामा उनी विनोदपूर्ण शैलीमा हल्का भएर मस्किदै कुरा गर्छिन् । सहभागीहरू यो वार्तालाई कक्षाको पहिलो तथा अन्तिम भइपरी आएको रमाइलोको रूपमा स्वीकार गर्न बाध्य हुन्छन् । संवादको अन्त्य भएपछि सहभागीतिर फर्किंदै उनी फेरि गाम्भीर्यको खोल ओड्न पुग्छिन् । 

यसरी कुनै अप्रत्यासित क्रियाले गाम्भीर्यका पर्दा च्यातिएका उदाहरणहरू हाम्रै वरिपरि मात्र नभएर शास्त्रमा पनि मनग्गे पाइन्छन् । विश्वामित्र चामत्कारिक साधनाशक्ति भएका ऋषि थिए । उनी मान्छेलाई जिउँदै स्वर्ग पठाउने क्षमता राख्थे । एक पटक उनी कठोर तपस्या गर्न ध्यानस्थ भएको खबर स्वर्गका राजा इन्द्रकहाँ पुग्यो । विश्वामित्रको सफलताले इन्द्रासन डगमगाउने जोखिम देखियो । इन्द्रले यो संकटमोचन गर्न स्वर्गकी अप्सरा मेनकालाई बोलाए । 

‘यो असम्भव काम हो । मबाट हुन सक्दैन ।’ अप्सरा मेनकाले भनिन् । 

‘तिमीलाई जे सहयोग चाहिन्छ, म दिन तयार छु तर तिमीले जसरी पनि विश्वामित्रको ध्यान भंग गर्नुपर्छ ।’

‘हुन्छ, तर मलाई यो कामका लागि वायु र कामदेवको साथ चाहिन्छ ।’

इन्द्रले उनको शर्त पूरा गरे । मेनका पृथ्वीमा आइन् । उनी विश्वामित्रको ध्यानस्थलको समिपमा गएर नाच्न थालिन् । बत्तीस लक्षणले युक्त भएकी सुन्दरीको कामुक नृत्यले विश्वामित्रको ध्यान तोडियो । वायुले ऐन मौकामा मेनकाको पातलो बस्त्र उडाइदियो । निर्वस्त्र भएकी मेनकाको नृत्य रोकिएन । कामदेवले यो साइतमा विश्वामित्रलाई आक्रमण गरे । अब विश्वामित्रको मनस्थितिको कित्ता एकसय असी डिग्रीले परिवर्तन भयो । उनको ध्यानस्थ स्थिति शून्यमा झ¥यो, कामातुर भाव आकाशियो । उनी मेनकाको मोहिनीजालमा मात्र फसेनन् 

उनीहरूको यौनक्रियाकलाप झांगिएर छोरी शकुन्तलाको जन्म समेत भयो । 
विशिष्ट श्रेणीका पदाधिकारी लगायतका अन्य अधिकृत कर्मचारीका कार्यकक्षमा पुगेर अमिलो मन बनाएर फर्कनेहरूले सोध्ने केही सिधा प्रश्नहरू छन् । किन ओडिन्छ कार्य–कक्षमा आक्रोशको खोल ? किन लाग्छ मलामी–गाम्भीर्यको पर्दा ?

‘ओहोदा र पदले सिर्जना गर्ने रवाफको मनोविज्ञान एकातिर छ भने मैले जीवनमा अकुत धन आर्जन गर्न सकिनँ, मेरा साथीभाइहरू कता कता पुगे’ भन्ने सोचले सिर्जना गरेको हीनताबोध अर्कोतिर हुन्छ । यही कारण विशिष्ट श्रेणीजस्तो गरिमामय पद हापेर डिभी लटरीमा अमेरिका गई होटलमा भाँडा माझ्ने वा तालिम लिने वा नेपालको नाममा कुनै औपचारिक काममा जापान पुगेको व्यक्ति वधशालामा गाई काट्ने काम गर्न पुगेका उदाहरणहरू पनि छन् । त्यहाँ पुगेर विगत जीवन झलझली सम्झेर विषादको मात्रा बढाई आत्महत्या गर्नेहरूको सूची पनि लामो छ । 

चारपटक नेपालका प्रधानमन्त्री बन्ने शौभाग्य पाएका लोकेन्द्रबहादुर चन्दले लेखेका छन्– 

‘कुर्सी, जसले अल्छी अध्यापकहरूलाई स्कुलमा निरंकूशतासाथ शासन गर्न दियो भने त्यसले उनी (प्रशाशक र राजनीतिज्ञ) हरूलाई पनि केही नगरेर नै सारा संसारमाथि नै निश्चिन्ततापूर्वक र निरंकूशतासाथ शासन गर्ने अवसर नदिई कहाँ छोड्छ होला ।’ 

चन्दले कुर्सीलाई निरंकूशताको प्रतीक मानेका छन् । कुर्सीमा बसेर अध्यापकले विद्यार्थीलाई शासन गर्छन् भने प्रशासक र राजनीतिज्ञले जनतालाई । निचोड के हो भने, कुर्सीमा बस्नेहरू कृत्रिम गाम्भीर्यको हतियारले निरीह सेवाग्राहीलाई प्रहार गर्छन् । 

निरंकूशताको शिखर भएर कृत्रिम गाम्भीर्यको कवच धारण गरेर कुर्सीमा विराजमान अधिकृत वा राजनीतिज्ञले निरीह बनेर गएको सेवाग्राहीलाई आतंकित पारेर रित्तो हात पठाउने जोखिम प्राय रहन्छ । 

समूहमा र एक्लै हुँदा मान्छेको आचरणमा के फरक पर्छ ? ‘सुकरातका पाइला’ शीर्षकको उपन्यासका लेखक डा. गोविन्दराज भट्टराईले मलामी–गाम्भीर्यको रसायन शास्त्रको व्याख्या यसरी गरेका छन्–

‘यस्ता व्यक्तिहरूको चरित्र र व्यवहारमा भिन्नता छ । उनीहरूले ‘म वरद व्यक्तित्व हुँ’ भन्ने भ्रम पालेका हुन्छन् । त्यो कृत्रिम कवचमा एकातिर दम्भ हुन्छ । अहंकार हुन्छ । अर्कोतिर हिनताबोध हुन्छ । उनीहरूसँग अरूलाई दिने केही हुँदैन । ‘छैन र हुँदैन’ को पोको बोकेर बसेका हुन्छन् । निचोडमा उनीहरूसँग देखाउन मिल्ने खिया नलागेको गहना केही पनि हुँदैन ।’

नेपाल सरकारको सेवामा स्थानीय विकास मन्त्रालयको सचिवको पदमा रहेर ओखरपौवा फोहोरमैला विसर्जन स्थलको निर्माणमा समेत उल्लेखनीय योगदान पु¥याएका खेमराज नेपालले पनि मलामी–गाम्भीर्यका बारेमा रोचक टिप्पणी गरेका छन् । 

‘किन ओडिन्छ त कार्यकक्षमा मलामी–गाम्भीर्यको मखुण्डो ?’ यो प्रश्नको उत्तरमा उनले तीनवटा विशेष कारणहरू उल्लेख गरेका छन्– पहिलो, लोकसेवाको परीक्षा उत्तीर्ण गरेर अधिकृतको पगरी गुथेपछि उसको ज्ञान अर्को लोकसेवाको परीक्षाको लागि मात्र उपयोगी हुन्छ । कार्यकक्षमा चाहिने ज्ञानभण्डार भनेको टिप्पणी उठाउनका लागि आवश्यक पर्ने चानचुन एक हजार जति शब्दहरू हुन् । यसकारण त्यति सानो कित्तामा सिमित भएको व्यक्तिसँग भइपरी आउने परिस्थिति सामना गर्नका लागि गाम्भीर्य बाहेक अर्को हतियार साथमा हुँदैन । यसैले ऊ आफूसँग भएको एकमात्र हतियारको सहारा लिन बाध्य हुन्छ । 

दोस्रो, अहिले उच्चओहोदाको पदमा पुग्नका लागि अपरिहार्य भ¥याङ कुनै राजनीतिक दलको खरानी धस्नु पर्ने बाध्यता हो । आफ्नो क्षमता र कौशलमा विश्वास राखेर अडान लिई काँडेतारको बाटो हिँड्नुभन्दा आफ्नो अक्षमतालाई दलको राजनीतिक कवचले ढाकछोप गर्नु धेरै सहज छ । यसकारण यो चोरबाटो हिँडेर उच्च पद हात पार्नेहरूका लागि पदीय गरिमा र मर्यादा पालना गर्नेभन्दा दलसँगको नातालाई प्रगाढ बनाइराख्ने ध्यान हुनु स्वाभाविक हुन्छ । यसको लागि मलामी–गाम्भीर्य धारण गर्नु एकमात्र सहज विकल्प हो । 

तेस्रो, फंगिन चरित्र र सोच भएको पदाधिकारीले मात्र गाम्भीर्य–विनोदी वर्णक्रमको दायाँ कित्तामा आफूलाई उभ्याउन सक्छ । यस्तो आचरण प्राकृतिक रूपले स्वआर्जन गर्नुको पहिलो र एकमात्र शर्त हो ‘अकुत सम्पत्ति आर्जन गरी ऐश आरामको जीवन यापन गर्छु’ भन्ने तिर्सना नहुनु । आठ रेक्टरको भुइँचालोले पनि उसको इमान र नैतिकताको जग हल्लाउन नसक्नु । यस्तो सत्पात्र पदाधिकारीसँग गाम्भीर्यको सिरकभित्र लुकाउनुपर्ने कुनै संवेदनशील अंग हुँदैन । यसैले ऊ फंगिन हुन्छ । जहिले पनि जन्ती गएजस्तो प्रफुल्ल मुद्रामा हुन्छ, मलामी जस्तो हुँदैन । 

अंग्रजीमा एउटा भनाइ छ–
‘हृयापिनेस इज नट गिभन वट इट इज टेकन बाइ च्वाइस ।’

यसको सिधा अनुवाद हुन्छ– खुशी कसैले दिने भाव होइन, यो त आफैँले छनौट गर्ने हो ।

खुशीजस्तै गाम्भीर्य भाव पनि छनौट गर्ने विषय हो । कार्यकक्षमा बस्नेलाई मलामी–गाम्भीर्यको कवच लगाऊ भन्ने आदेश कसैको पनि हुँदैन । यो त उसले स्वआर्जन गर्ने आचरण हो । ‘कुर्सीमा बस्दा कसरी बस्नुपर्छ’ र ‘सेवाग्राहीसँग कसरी प्रस्तुत हुनुपर्छ’ भनेर आफ्ना अग्रजहरूबाट पाएको र आफैँले सिकेको एक प्रवृत्ति हो । चाहेको खण्डमा उसले यो खोल च्यात्न सक्छ । जसरी प्युपा झिल्ली च्यातेर पुतली भएर उड्छ, त्यसरी नै मलामी–गाम्भीर्यको सिरक ओडेको पात्रले आफूभित्र रहेको पुतली बाहिर निकाल्न सक्छ । अर्थात मलामी रूप धारण गरेको पात्र जन्ती वा देउसेजस्तै रउसे बन्न सक्छ । कार्यकक्षको आफ्नो दिनचर्या हरेक क्षण आनन्ददायक बनाउन सक्छ । प्रत्येक सेवाग्राहीको मन जित्न सक्छ । 

आध्यात्मिक जगत एवं आधुनिक संसारका बारेमा गहन दखल राख्ने नेपाल सरकारका उच्चपदस्थ कर्मचारी कोमल धमलाका अनुसार अन्तस्करणमा मन, चित्त, बुद्धि र अहंकार गरी चार खण्डहरू हुन्छन् । मनले आँट गर्ने काम गर्छ भने चित्तले त्यो कामको आकलन वा मूल्यांकन गर्छ । बुद्धिले निर्णय लिन्छ भने अहंकार अर्थात इगोले त्यसको कार्यान्वयन गर्छ । यो सिद्धान्तअनुसार कुर्सीमा बसेको मान्छे विनोदप्रिय छ भने उसको कार्यान्वयनमा अहंकारको अंश न्यून हुन्छ । तर, मलामी–गाम्भीर्यको खोल ओढेको व्यक्तिको हकमा भने त्यो अंश अधिक हुन्छ । यसैले कुर्सीको नजिकै उभिएको वा भुइँमा बसेको व्यक्तिले त्यसको सपाट अनुभूति गर्न सक्छ । 

खासगरी अतिविशिष्ट कार्यकक्षमा मलामी–गाम्भीर्यले जरा गाडेको अहिलेको परिप्रेक्ष्यमा यसलाई भेदन गर्ने उपायहरूको खोजी गरिनु अत्यावश्यक छ । तर, यो विषयको महŒवपूर्ण प्रश्न भने पहाड बनेर उभिएकै छ–

‘के विश्वामित्रको गाम्भीर्य तोड्ने जस्ता मेनका अस्त्रहरू अहिलेको जमानामा पनि छन त ?’
हिमालय टाईम्स
लिङ्क :  http://ehimalayatimes.com/bichar-sahitya/22885

Friday, May 18, 2018

‘सिसिटिभी’ ! कसको समस्या ?

डा. नवराज खतिवडा र सूर्यमान शाक्य

यही फागुन ३ गते सम्माननीय प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले शपथ ग्रहणपछि प्रधानमन्त्री कार्यालय सिंहदरबारमा पदभार ग्रहणका क्रममा घोषणाको एउटा लिखित फाइल पल्टाएर पढ्नुभयो । अन्तिम बुँदातिर प्राविधिक शिक्षा तथा व्यावसायिक तालिम परिषद् (अंग्रेजीमा ः काउन्सिल फर टेक्निकल एजुकेशन एण्ड भोकेशनल ट्रेनिङ) को संक्षिप्त रूप उच्चारण गर्दा  ‘सिसिटिभी’ भन्नुभयो । भन्नुपर्ने थियो ‘सिटिइभिटी’ । प्रधानमन्त्रीले लिखित सामग्री पढ्नुभएको थियो । प्रधानमन्त्रीका रूपमा पहिलो घोषणामै त्रुटि हुनगयो । प्रधानमन्त्रीले उच्चारण गरेको ‘सिसिटिभी’ लाई ‘क्लोज सर्किट टिभी’ संक्षिप्त रूप ‘सिसिटिभी’ को अर्थमा धेरैले खिसीट्युरी गरे । उडाउनसम्म उडाए ।

त्यस्तो अप्रत्यासित उच्चारणलाई प्रधानमन्त्रीबाट भएको मानवीय त्रुटी वा प्राविधिक समस्याको संज्ञा दिन सकिन्थ्यो । तर दुर्भाग्यको क्षण त त्यसबेला सिर्जना भयो जब सम्माननीय प्रधानमन्त्रीका नजिकै उभिएका एकजना सहयोगी उहाँको त्रुटी सच्याइदिने आशयले नजिकै गएर फुसफुसाए । उनलाई त्यसो गर्ने निर्देशन सम्भवतः थिएन । उनले स्वविवेक प्रयोग गरेका हुनसक्थे । तर, यसले ‘करेलालाई निमको थाँक्रो’ को काम गरेको भान तात्कालीन दर्शक र पछि सामाजिक सञ्जालमा भिडियो हेर्नेहरूलाई पर्न गयो । प्रधानमन्त्रीले ती सहयोगीलाई प्रतिप्रश्न गर्नुभयो ।

‘के भनेर मैलै ?’

‘सिसिटिभी ।’ सहयोगी फेरि फुसफुसाए । भिडियो भाइरल हुनुमा यो सच्याउने काम नै मूल कारक बन्यो । प्रधाननन्त्रीले शब्द सच्याउनु भयो तर भिडियो दोहो¥याएर हेर्नेले फेरि पनि प्रमले 

‘सिसिटिभि’ नै भनेको सुने । 

फेसबुकका भित्तामा यो विषयमा केही प्रतिक्रिया आए । प्रम ओलीका समर्थक र दलका कार्यकर्ताहरूले मानवीय त्रुटि भने । मनोरञ्जनका अन्य साधनमा सोख नभएका तर राजनीतिक हास्यव्यंग्य मन पराउनेहरूले यो घटनाबाट भरपुर आनन्द लिए । भाषण र शब्द संयोजनको शिखर नेता ओलीलाई आंैलो ठड्याउन नपाएका विपक्षीले ‘पहिलो गाँसमा ढुंगा’ को संज्ञा दिएर उनको उछित्तो काड्ने प्रसंग बनाए । यस्ता प्रकरण सामान्य हुन् भनेर प्रमका सल्लाहाकार वा रणनीतिकारहरूले समस्याको जड पत्ता लगाउनेतिर ध्यान दिएनन् । शब्द चयन एवं उच्चारण र उखान टुक्का प्रयोगमा नेपालका अहिलेसम्मकै प्रधानमन्त्रीको तुलनामा केपी शर्मा ओलीको प्रस्तुति शिखरमा छ । उनका विपक्षीहरू यसमा असहमत हुँदैनन् । तर, यस्तो अनर्थ किन भयो त ? यसका पछि बहुल कारणहरू देखिन्छन् । 

पहिलो कारण हो, भाषण पत्रमा ‘सिटिइभिटी’ शब्द अंग्रेजीमा लेखिनु । यदि त्यो शब्द भाषणको अन्य अंशजस्तै देवनागरी लिपीमा र प्रत्येक अक्षरका पछि थोप्लो राखेर ‘सी.टी.इ.भी.टी.’ लेखिएको भए यस्तो नहुन सक्थ्यो । अहिले पूरै राज्य अंग्रेजीको आतंकमा छ । बच्चादेखि बूढासम्म र सडक किनाराको विज्ञापनदेखि राजनेताको भाषणपत्रसम्म अंग्रेजी अतिक्रमणको शिकार भएका छन् । देवनागरी लिपीमा मात्रै लेखिएका कागजात अब पुराताŒिवक महŒवका दस्तावेज भएका छन् । यो रचना तयार पारिएको दिनसम्म प्राविधिक शिक्षा तथा तालिम परिषद्को वेबसाइट अंग्रजी भाषामा मात्र थियो । अंग्रेजी आतंकको यो समयमा नेपाली भाषामा वेबसाइट नहुनु कुनै अनौठो कुरो भएन । 

यस्तै नेपाल सरकार मातहतका कतिपय कार्यालयका साइनबोर्डमा पनि अंग्रेजी भाषा मात्र प्रयोग भएको पाइन्छ भने अधिकृतदेखि मन्त्रीसम्मका विजनेस कार्डसमेत अंग्रेजीमा छन् ।  

दोस्रो, भाषण लेख्ने व्यक्तिले भाषणपत्र वाचन गर्दा के समस्या आउनसक्छ भन्ने विषयमा पूर्वानुमान गरेर सावधानी नअपनाउनु । यो आलेखका एक लेखक सूर्यमान शाक्यलाई कुनै समयमा नेपालका पूर्वप्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको भाषणपत्र तयार गर्ने अवसर परेको थियो । भाषण तयार गर्ने अक्षरको आकार दुई हरफबीचको अन्तर र कहाँ रोकिने हो आदि विषयमा गहन विचार गरी तयारी गर्नुपर्छ । रोकिनुपर्ने ठाउँमा थोप्लाको लहर बनाउन सकिन्छ । 

सन् १९९४ को विश्व वातावरण दिवसमा राष्ट्रका नाममा सन्देश दिने कार्यक्रम थियो । गिरिजाप्रसाद प्रधानमन्त्री भएकाले वातावरण संरक्षण परिषद्का पदेन अध्यक्षसमेत हुनुहुन्थ्यो । सन्देशको लिखत तयार पार्ने मूल जिम्मा सदस्य सचिवको हैसियतले शाक्यको थियो । सन्देशका प्रमुख आकर्षणमा पेट्रोलले चल्ने सवारी साधनले फ्याक्ने धुँवामा कार्वन मोनोअक्साइडको अंश ३.५ र डिजेलले चल्ने सवारी साधनको हृयुज स्मोक युनिट अर्थात् यच यस यु को अंश ६५. ५ हुनुपर्ने थियो । सन्देशमा यी प्राविधिक शब्दहरू राख्नाले प्रमलाई कठिनाइ हुनसक्थ्यो । नराख्नाले सन्देशले अपेक्षित गरिमा नपाउन सक्दथ्यो । प्राविधिक र राजनीतिक सीमाको यो लक्ष्मणरेखा नबुझी भाषण लेख्ने वा अरू काममा अपनत्व लिने प्रथा नै समकालीन नेपालको सबैभन्दा ठूलो दुर्गुण हो । ‘सिसिटिभी’ दुर्घटनाले यही शिक्षा दिएको छ । 

नेपालमा भाषण लेख्ने काममा या त अयोग्य सावित भएर विषादग्रस्त मनस्थिति बोकेको कर्मचारी वा आफ्नो विश्वासपात्र नातेदार सहयोगीलाई खटाइन्छ । यस्ता पात्रलाई भाषण कलाको वा लेखनको ज्ञान हुनु त परै जाओस् यस्तो विषयमा विज्ञताको जरुरी पर्छ भन्ने चेतसमेत हुँदैन । 

पञ्चायती व्यवस्थाकालको भाषणपत्र लेखनको एक रोचक प्रसंग लोकप्रिय लेखक धनुषचन्द्र गोतामेले उल्लेख गरेका छन् । गोतामे प्रधानमन्त्री नगेन्द्रप्रसाद रिजालका सहयोगीका रूपमा काम गर्थे । राजा वीरेन्द्रले संविधान दिवसमा बोल्ने भाषण लेख्न रिजाललाई अहराएका रहेछन् । रिजालले कलमजीवीका रूपमा ख्याति कमाएका गोतामेलाई यो कामको जिम्मा दिएछन् । राजदरबारले नेपाली राजनीतिका अर्का खेलाडी तुलसी गिरीलाई पनि त्यही भाषण लेख्न लगाएको रहेछ । तलकाले राजाको यो चलाखीपनको भेउ पाउने कुरो थिएन । 

गोतामे लेख्छन्न् ‘त्यो दुईपाने लिखत तयार पार्न मलाई जुन परिश्रम गर्नुप¥यो र जति मथिंगल हुडल्नु प¥यो त्यति गाह्रो मलाई चारसय पानाको उपन्यास लेख्दा पनि परेको थिएन ।’

त्यसबेला यदि राजाले तात्कालीन प्रमले तयार गरेको भन्दा अन्यको भाषण पढ्नुको अर्थ प्रमको पदरिक्तताको संकेत मिल्ने रहेछ । धन्य ¤ उनको लेखनले धर्म थामेछ । राजाले रिजालले दिएको भाषण नै पढेछन् ।

तेस्रो, प्रवचनका क्रममा कर्मचारी वा निकटतस्थ व्यक्तिले क्षति न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यले गरेको अनियोजित हस्तक्षेप । भाषण सकिएपछि प्रमको अनुमति लिएर उद्घोषकले ‘प्रमको सम्बोधनमा सिटिइभिटीको उच्चारणमा अन्यथा हुन गएको’ भनी दर्शकसँग याचना गर्नसक्थे । यसो हुँदा यो सामान्य मानवीय त्रुटीको कित्तामा मात्र सीमित हुन्थ्यो र यत्रो खैलबैला हुने थिएन । हाम्रो समाजमा या राज्य सञ्चालनको कित्तामा भएका यस्ता दृष्टान्तले श्रीमद्भागवत गीतामा भगवान् कृष्णले भनेको एउटा भनाइको संस्मरण गराउँछन् । 

‘जतिसुकै अनुष्ठान गरिएको अरूको धर्मभन्दा आफ्नै धर्मपालना जाती हुन्छ । बरू आफ्नो धर्म पालना गर्दागर्दै निधन भयो भने त्यो श्रेयकर हुन्छ तर अरूको धार्मिक कित्ताको प्रवेश भयाभय हुन्छ ।’ 

यहाँ त अधिकांश परिवेशमा गीतामा भनिएको भन्दा उल्टो हुन्छ । सहयोगीलाई पदासीन प्रमुखभन्दा जान्ने भएको अभिनय गर्नुपर्छ । कनिष्ठ कर्मचारी आफ्नो पदीय जिम्मेवारीभन्दा हाकिमको कर्तव्यमा बढी सजग हुन्छ । यसरी ‘खुकुरीभन्दा कर्द लाग्ने’ भनेजस्तो हुन्छ र राजनेतासमेत असफल बन्ने गरी भड्खालोे सिर्जना हुन्छ । 

प्रम ओलीलाई भाषणमा त्रुटी भयो भनेर बिथोल्ने कर्मचारीको राजाको कार्यकालमा भएको भए हरिबिजोग हुने थियो । प्रथमतः यदि राजाले भाषण गर्दा कुनै गल्ती गरेका भए पनि कानमा गएर फुसफुसाउने हिम्मत कसैको हुने थिएन । राणाकालमा झन् के हुन्थ्यो होला ? राजसंस्थामा राजनीतिगत कमजोरी अवश्य थिए होला तर पदीय जिम्मेवारी बोध र सार्वजनिक समारोहहरूको गरिमा अहिलेको तुलनामा उच्च कोटीको थियो । 

बहुदल आइसेकपेछिको प्रसंग हो । विश्व पानी दिवसको उपलक्ष्यमा एक समारोहको आयोजना गरिएको थियो । प्रमुख अतिथि थिए तात्कालीन भौतिक योजनामन्त्री बलबहादुर राई । उनलाई पनि लिखित भाषण पढ्न दिइएको थियो । उनले ‘खानेपानी’ लाई ‘र वा ने पानी’ भनेर पढे । यसले त्यहाँ मात्र हाँसो सिर्जना भएन अहिले पनि त्यो भाषण सम्झेर हाँस्नेहरू छन् । 

प्रश्न त्यो प्रकरणमा भाषण गर्ने वक्ताको त्रुटि कति हो ? के त्यो त्रुटि रोकथाम गर्ने उपाय थियो ? के भाषण लेख्ने वा समारोहको आयोजना गर्ने पदाधिकारीहरूलाई यस्तो हुनसक्छ भन्ने चेत थियो ? आजभोलि नेताका भाषण लेख्नेहरूले यस्ता विषयको अध्ययन गर्ने गरेका छन त ? के यस्ता सम्भावित जोखिमको आकलन गरी भाषणकर्तालाई सचेत गराउनु जरुरी हुन्छ ? 

यो लेखका सहलेखक डा. नवराज खतिवडाले एकपटक स्विस फेडेरल इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीका पूर्वअध्यक्षसँगको भेटमा एक जिज्ञासा राखेका थिए । लेखकसँग विश्व प्रसिद्ध त्यस शैक्षिक संस्थामा दुई कार्यकालको अनुभव थियो ।  

‘तपाईंले बृहत् सभाहरूलाई सम्बोधन गर्ने भाषण पत्रको तयारी कसरी हुन्थ्यो ?’
उनले जवाफमा भनेका थिए । 

‘चामत्कारिक भाषण भनेको कुशल नेतृत्वको एक ब्रहृमास्त्र नै हो । मैले यो बुझेको थिएँ । यसैले मैले यो कामका लागि लेखनकलाका उस्ताद एक प्राध्यापकलाई जिम्मा लाएको थिएँ ।’

नेपालकै सन्दर्भमा पनि राम्रा भाषण नभएका होइनन् । हरेक वर्ष गरिने अर्थमन्त्रीहरूका भाषणलाई उदाहरणको रूपमा लिन सकिन्छ । अर्थमन्त्रीको भाषण केही मिनेट नभएर झण्डै दुई घण्टा लामो हुन्छ । तर, अहिलेसम्म फेसबुकमा भिडिओ भाइरल हुनेगरी कुनै अनर्थ भएको अभिलेख छैन । अर्थ मन्त्रालयमा महिनौंदेखि गरिने तयारी, पूर्वाभ्यास र परम्परागत संस्कारले यसो भएको हुनसक्छ ।  

अवश्य नै हो, पदीय जिम्मेवारी बोकेको एक कर्मचारीले टिप्पणी उठाएको जस्तो शब्दको थुप्रोले दर्शक या श्रोताको मन जित्न सक्दैन । यसैले विशिष्ठ भाषणमा सुन्नेको हृदय छुने आवेग पनि हुनुपर्छ । यो मनोभाव बुझ्नका लागि लाखौं श्रोतालाई घण्टौं एउटै थलोमा मन्त्रमुग्ध पार्नसक्ने शैली र समकालीन परिप्रेक्ष्यको गहन अध्ययन हुनु जरुरी छ । जीवनमा एक शब्द पनि नकोरेका व्यक्तिबाट राष्ट्रलाई सम्बोधन गर्ने र लाखौं जनतासम्म पुग्ने सारगर्वित भाषणको अपेक्षा गर्नु भनेको मुर्खताबाहेक अरू केही हुन सक्दैन् । 

अर्थशास्त्रका नोवेल पुरस्कार डेनियल कानेम्यानले मान्छे कुनबेला यान्त्रिक भएर सोच्दछ र कुनबेला सतर्कताका साथ आफ्ना क्रियाकलाप गर्छ भन्ने विषयमा अनुसन्धान गरेका छन् । उनका अनुसार लामो समयसम्म बानी परेको या रटेको या कुनै जोखिमको अनुमान नभएको अवस्थामा यान्त्रिक भएर काम गर्छ । यस्तोबेला उसले शतप्रतिशत ध्यान आफूले गरेको काममा नदिएको हुनसक्छ । 

भर्खरै पदभार ग्रहण गरेर मन्त्रिमण्डल पनि विस्तार गर्न नसकिरहेका र माओवादीसँग राजनीतिक गठबन्धनको गृहकार्यमा रहेका प्रधानमन्त्रीलाई परिषद्को कुनै झिनोमसिनो सभामा सम्बोधन गर्दा उनले उच्च सतर्कता नअपनाउनु स्वाभाविक थियो । यसलाई उनले आफूलाई गर्नुपर्ने कामको मिहिनेतका रूपमा लिनु कुनै अनौठो होइन । प्रधानमन्त्रले पढ्ने सामग्री वा भाषण लेख्ने कर्मचारी वा सहयोगी र सच्याउने व्यक्तिको भने प्रवृत्तिमा शंका गर्नु स्वभाविक हुनजान्छ । प्रश्न यो प्रकरणबाट कसले कति आनन्द लियोभन्दा पनि कसले कति शिक्षा लियो भन्ने हो । 

 http://ehimalayatimes.com/bichar-sahitya/22245

Sunday, May 13, 2018

अँह ! मैले नेपालमा नेपाली भेटिन

अमेरिकामा बस्ने एक नेपालीको अमेरिकन साथी नेपाल घुम्न भनेपछि हुरुक्क हुँदो रहेछ । उ पहिलो पटक नेपाल आएर अमेरिका फर्केपछि उसले नेपाली मित्रलाई रात्रीभोजमा निमन्त्रणा गरेछ ।

कस्तो लाग्यो तिमीलाई नेपाल ?”

कुरै नगर । वाह त्यो भुगोल, वाह त्यो विविधता, वाह त्यो प्राकृतिक सुन्दरता । यात्रामा आँखा झिमिक्क पार्दा अर्कै सँसारमा पुगे जस्तो लाग्छ । अन्य कतिपय मुलुकमा सयौँ किलोमिटर गुड्दा पनि उही भूगोल, उही भू-धरातल, उही रहनसहन । हिमालै हिमाल । नदीनालाले भरिपूर्ण । तिम्रो मुलुक त हिमालयको कुवेत हो कुवेत ।”

अनि तिमीले नेपालीहरुसँग कुराकानी पनि गर्‍यौ ।

को नेपाली ? कस्तो नेपाली ? मैले त नेपालमा कोही नेपाली भेटिन ।

कस्तो पागल जस्तो कुरा गर्छौ यार । तिमी नेपाल गयौ अनि कोही पनि नेपाली भेटेनौ ?

हो मैले नेपालमा कोही पनि नेपाली भेटिन । "

" पुर्बको प्रदेश नँ  १ गएँ । त्यहाँ राईलिम्बु भेटेँ । दक्षिणको प्रदेश नँ २ मा मधेसी भेटेँ । यस्तै ३ मा तामाङ बाक्लै भेटेँ । प्रदेश नँ ४ मा गुरुङ् र मगर भेटेँ । प्रदेश ५ मा अधिकाँश थारु भेटेँ भने ६ मा ठकुरी र वाहुन भेटेँ । प्रदेश नँ ७ मा डोटेली हरु भेटेँ ।

डि. भि. भर्ने तम्तयार भएका सरकारी कर्मचारी भेटेँ । पुर्खाले आर्जेको सम्पति बेचेर नक्कली विवाहको नाटक रचि अष्ट्रेलिया उड्न ठिक्क परेका युवा भेटेँ । अहिलेको युगमा पनि विदेशी सेनामा भर्ति हुन जाने तालिम लिईरहेको युवकहरु भेटेँ । सरकारी मन्त्रालय र विभागका सूचना पाटीमा ट्रेड युनियनका सूचना टाँस्दै गरेका तर सचिव भन्दा पनि शक्तिशाली सुब्वासाहेबहरु भेटेँ । अख्तियारले समातेर जेल हालेका कारण बाबुको काज किरिया नगर्ने प्रतिज्ञा गरेका सन्तान भेटेँ । "

"प्राध्यापक सँघको राजनीति गरेर सालमा एउटा कक्षा पनि नलिने तर सिनेटमा हाजिरी अनुमोदन गराएर पारिश्रमिक हजम पार्ने दाउमा बसेका प्राध्यापक भेटेँ । सँसद भवनमा गएर फेसबुक चलाई समय व्यतित गर्ने मनशाय बोकेका सभासदहरु भेटेँ । एउटा मिनीबसबाट दिनको रु ६०० निजी राजस्व असुल गरेर अकुत सम्पति कमाएका सिण्डिकेटवालाहरु भेटेँ । आफ्नै राज्य सत्ता सन्चालन गरी पहाड फोरेर ढुँगा बेच्ने डनहरु भेटेँ, सोझा साझा नारीहरुलाई बाध्यात्मक परिस्थितिको दास बनाई यौन उत्पिडन गर्ने सन्यासी भेटेँ ।" 

" परिस्थितिलाई अनिर्णयको बन्दी बनाउन सक्ने उस्ताद नेता र पदाधिकारी भेटेँ । आफ्नो उदेश्य परिपुर्ति गर्न नक्कली समस्या सिर्जना गरी सत्ता सन्चालन गर्ने मठाधिस भेटेँ । घुम्ने मेचमा बसेका अन्धा मान्छेहरु भेटेँ । "

"तर आमा कसम ! मैले तिम्रो सुन्दर, प्यारो मातृभूमीमा एउटा पनि नेपाली भेटिन ।" 

"माफ गर मित्र मैले तिम्रो नेपालमा कुनै नेपाली भेटिन ।

-     अनुदित एवँ सम्पादित